| Tarihçe |
|
"Avşa" Adı Nereden Geliyor? Yüzyıllar içinde değişerek gelen birçok ismi vardır. Kyzikos'lu Diogenes, Propontis adalarını anlatırken Ofiousa ile Fisiayı birbirinden ayırmıştır. Plinius bu adaya OPHiUSSA der. Bizans tarihinde ise adanın ismi AFOUSiA'dır. La Mottraye 17.yy başında, adaya buradaki Meryem Ana Manastırı nedeniyle Pnagia adı verildiğinden bahseder. Marmara adalarında tarihi incelemeler yapan Gedeon'a, Patrikhane tarafından verilen 1892 tarihli vasiyetnamede ise, adanın ismi AOSiA şeklinde yazılmıştır. Rumlar adayı terketmeden önce ise AFISSIA ismini kullanmışlardır. Ada'nın ismi daha sonraki zamanlarda Araplar Adası olarak da anılmıştır. Yakın zamanlarda adanın resmi adı Türkeli olmuştur. Daha sonraları günümüzde adanın tarihi isminin Türkçeleştirilmiş şekli olan AVŞA kullanılmaya başlanmıştır. Ada Tarihi ve Arkeolojisi  Adanın
ilk yerli halkı hakkındaki ilk yazılı bilgiler coğrafyacı Strabon ve
tarihçi Plinius'un kitaplarında bulunmaktadır. Toprak durumu bakımından
hiç bir zaman zengin olamamış, bağımsız bir idareye kavuşamamış olan
ada, tarih içinde, çevresinde hakim olan kuvvetin arkasından gitmiştir.
Hristiyan din adamları için bir sürgün yeri olarak kullanılmış ve bütün
Ortaçağ boyunca boş kalmıştır. Şimdiye kadar hiç bir sistematik kazı
yapılmamıştır. Ancak adada, anakara Kapıdağ Yarımadası`ndan ayrılmadan
önce bazı ilkel toplulukların yaşadığı, avcılıkla geçindiği, anakara
ile bağlantı kesilince yeni bir yaşam biçimi geliştirdikleri, avcılığı
azaltarak tarım, besicilik ve balıkçılıkla geçindikleri bazı buluntular
nedeniyle anlaşılmaktadır. Son yıllarda Avşa kumsallarında bulunan
çeşitli çakmaktaşı, kemik, vb. aletler, ağırsaklar değirmen taşları,
değişik baltalar adadaki yerleşimlerin yazılı kaynaklardan çok eskilere
gittiği fikrini kuvvetlendirmektedir. Adanın tüm yüzeyi Neolitik - İlk
Tunç çağı - Kalkolitik - Hellenistik - Roma - Bizans - Osmanlı
çanak-çömlek parçaları ile doludur. Bu yüzey buluntularından başka tüm
çeşitli Roma kapları, mezar stelleri, amphoralar, yazılı kitabe
parçaları, sunak, sütun gövde parçaları, Bizans mimari parçaları ev
temellerinde veya herhangi bir şekilde bulunmaktadır. Adanın kuzeyinde
Çiftlik mevkiinde, tepede ve deniz kenarında, kumsalda, sıra halinde
dizilmiş "kiremit mezarlar" rahatlıkla görülebilecek bir biçimde "in situ" durumunda, denizin sahili aşındırması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ancak gün geçtikce
kırılarak yok olmaktadırlar. Kukuma Sırtı'nda, Osmanlı mezarlığının
hemen üzerinde, büyük mermer levha örtülü bir Roma mezarı ve içindeki
kemikler kırılarak ortadan kalkmıştır. Belediye binasının yapımı
sırasında temel kazısında bulunan "İstanbul tipi steller" olarak
isimlendirilen Roma stellerine benzer muhtemelen bir Trak Steli olan
yarısı kırık parça muhafaza altına alınmıştır. Bu da adanın çeşitli
toplumlara ev sahipliği yaptığını gösteren önemli bir kanıttır. Bugün
Erdek'te açık hava müzesinde teşhir edilen Roma sunağının üzeri girlant
ve kurban tabakları, bukranyonlarla süslüdür. Bu "in situ" buluntu
ilgisizlik nedeniyle götürülmüştür. Sunak adadaki Roma kültürünün ne
kadar muhteşem olduğunu göstermesi bakımından çok önemlidir. Manastır
Mevkii'nde, deniz içinde 4 metre derinlikte küpler (Pithoslar)
içlerinde iskeletleri ile durmaktadır. İlk Tunç Yortan Kültürü,
Manastır Mevkii'nde çok yaygındır. Deniz içindeki küp mezarlar ve
içlerinden çıkan adak eşyaları (Piksisler, kapaklar, ağırsaklar)
dışında, Manastır'da açılan 4 metre derinlikteki bir kuyu içinde 8 adet
Yortan testi ve maşrapaları "in situ" durumunda bulunmuştur. Manastır
ve çevresinde Roma ve Bizans kültürlerinin kalıntıları çok fazladır.
Denizden çıkan altın diademler ve küpe parçaları da vardır. Örnekler
sayılamayacak kadar çoktur. Buluntuların durumundan Marmara Denizi'nin
en az 3-4 metre yükseldiği veya adayı 4 metre çökertecek şiddette bir
yer sarsıntısının olduğunu kabul etmek gerekir. Manastır Mevkii'nde,
ayrıca ismini Manastır Mevkii olarak da isimlendiren Manastır, 360 yıl
önce inşaa edilmiştir. 40 oda veya hücreden oluşan Agios Georgios
(Panagia-Meryem Ana) Manastırı ile şapel kalıntısı adanın tek eseridir.
Bu kalıntı ilgisizlik ve taşranın muhtelif kullanılmasından dolayı çok
kötü durumdadır. Pek yakın tarihlere kadar o çevrede oturanların
verdikleri bilgilere göre freskler vardı. Maalesef bugün bu fresklerden
hiçbirşey kalmamıştır. Gelecekte Manastır kalıntıları tamamen yok olma
tehlikesi içindedir. Zira deniz de Manastır kıyılarını sürekli
aşındırmaktadır. Halen bu kalıntıları gezmek ve görmek mümkündür. Bütün
bu buluntular, adada Neolitik-Osmanlı devrinin sonuna kadar birçok
kültürlerin yaşadığını göstermektedir. Bu bulgular ile ilk yazılı
belgeler arasındaki boşluğu doldurmak icin adada sistematik şekilde
kazıların yapılması gerekmektedir.
|
